كوان شى ( ين ) يعنى آوالوكيتسوراى چينى ، بوهيستواى رحمان ، كه به دوزخ مىرود تا گناهكاران را از آنجا رهايى بخشد « 1 » ، و ساكيامونى جاويدان موصوف به صفات ايزدى كه از او نيز در اين كتاب‌ها ذكرى به ميان آمده است ، اكثر به معبد ايزدان بودايى شرق دور تعلّق دارد « 2 » . اثر منحصر به فرد رشيد الدّين ، درست مانند تاريخ ديگر ملل غير اسلامى ، فقط در « تاريخ جهان بناكتى » پژواكى ضعيف يافته است « 3 » اما از چنين فهرست روشنگرانه‌اى در اين كتاب حتّى به اشاره نيز ذكرى به ميان نيامده است . از اين قرار مسلّم است كه بناكتى در شرح مختصر خود منحصرا از روايت فارسى خلاصه‌شدهء تاريخ هند كه احتمالا كمى بعدتر نوشته شده ، آنگونه كه در نسخه‌هاى نوشته شده در زمان حيات خود رشيد الدّين ، امّا به ويژه در نسخه‌هاى دورهء تيمورى « 4 » به دست ما رسيده ، استفاده كرده است . بدين ترتيب پرداختن شرق اسلامى به هند و مذاهب آن در حقيقت به پايان خود رسيد . چرا كه هنگامى كه توجّه به هند حتّى در زمان حكام قبايل ترك موسوم به مغولان كبير در قرون شانزده و هفده حياتى دوباره يافت ، و حتى در زمان اكبر با « مذهب وحدت همه خدايى » جهانى او ، شكوفايى شايان توجهى به بار آورد « 5 » ، جهان غربى سرسخت اسلامى ولى البتّه دقيقا به همين دليل استوار ، از تأثيرات چنين پيشرفتى كاملا بر كنار باقى ماند . نسخه‌هاى خطى از زمان رشيد الدّين فقط دو نسخه از تاريخ هند او باقى مانده كه هردو ناقص

--> ( 1 ) . : H . Von GLASENApp , Die Religionen Indiens ( Stuttgart 1943 ) , 258 , W . AiCHHORN , مقايسه شود با - Die Religionen Chinas ( Stuttgart 1973 ) , 208 ( 2 ) . مقايسه شود با فهرست كتاب‌ها ( ص . 120 ) ، Jahn , RI , LXXI - LXXVII ( 3 ) . تاريخ بناكتى ، به تصحيح جعفر شعار ( تهران ، 1969 ) ، 326 - 311 ( عربى ) . ( 4 ) . C . A . STOREY , a . o , 73 مقايسه شود با - ( 5 ) . H . Von GLASENAPP , a , o , 340 : مقايسه شود با -